Krzepice: Miasto z Bogatą Historią

Krzepice to miasto o głęboko zakorzenionej historii, położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim. Pełni rolę siedziby władz gminy miejsko-wiejskiej Krzepice. Mimo administracyjnej przynależności do województwa śląskiego, Krzepice leżą na historycznych ziemiach Małopolski, w bliskim sąsiedztwie dawnych granic z Wielkopolską i Śląskiem, wyznaczanych przez rzeki Liswarta i Prosna. To miasto, które przez wieki było świadkiem ważnych wydarzeń historycznych, zachowując swój unikalny charakter.

Status Miasta i Położenie Administracyjne

Obecnie Krzepice posiadają status miasta i są ważnym lokalnym ośrodkiem administracyjnym, kulturalnym i gospodarczym. Współczesna przynależność administracyjna umieszcza Krzepice w województwie śląskim od reformy w 1999 roku. Jednakże, ich historia administracyjna jest znacznie bardziej złożona. W latach 1918–1939 oraz 1945-1950 Krzepice należały do województwa kieleckiego. W latach 1950-1975 były częścią województwa katowickiego, a od 1975 do 1998 roku znajdowały się w województwie częstochowskim. Ta zmienność przynależności administracyjnej podkreśla pograniczny charakter miasta.

Według danych z końca 2012 roku, Krzepice zamieszkiwały 4492 osoby. Miasto jest podzielone na 3 jednostki pomocnicze gminy, zwane osiedlami: Krzepice Stare Miasto, Kuźniczka i Kuków. Dodatkowo, w rejestrze TERYT wyróżnionych jest 7 integralnych części miasta.

Zarys Historii Krzepic – Od Grodu do Miasta Królewskiego

Historia Krzepic sięga średniowiecza. Miejscowość jest notowana w dokumentach już na przełomie XIII i XIV wieku. Nazwa miasta wywodzi się od nazwy osobowej Krzepa. W XII wieku, ze względu na strategiczne położenie na pograniczu, w miejscu obecnych Krzepic istniał drewniany gród warowny, położony na wzgórzu otoczonym bagnistymi łąkami zalewanymi przez Liswartę. Krzepice były miastem królewskim, założonym na tzw. surowym korzeniu około 1347 roku przez króla Kazimierza Wielkiego, choć dokumenty potwierdzające lokację zachowały się z późniejszego okresu (1527 r.).

W 1364 roku, w miejscu dawnego grodu, Kazimierz Wielki polecił budowę murowanego zamku z wypalanej cegły. Król często przebywał w krzepickim zamku. Niestety, do dzisiejszych czasów z tej budowli pozostał głównie zarys fosy i wałów. W 1370 roku, król Polski i Węgier Ludwik Węgierski nadał Krzepice jako lenno swojemu siostrzeńcowi, Władysławowi Opolczykowi. Miasto wróciło do Korony Królestwa Polskiego w 1396 roku za sprawą króla Władysława Jagiełły. W 1407 roku Jagiełło nadał Krzepicom przywilej zezwalający na trzebież okolicznych lasów i zakładanie na ich miejscu pól i ogrodów, wprowadzając wolniznę na ich zagospodarowanie.

Rozwój miasta potwierdzają dokumenty z lat 1429–1431, wspominające istnienie rady miejskiej i pierwszego burmistrza Mikołaja Kosiska. W 1436 roku odnotowano istnienie ratusza, rady oraz pieczęci miejskiej. W tym samym roku ufundowano i uposażono szpital. W 1450 roku król Kazimierz Jagiellończyk potwierdził przywileje miejskie, w tym odbywające się targi, a także ustanowił wolny targ tygodniowy w czwartki, dostępny dla kupców z Królestwa i Śląska. Przywileje te były potwierdzane przez kolejnych monarchów, w tym Jana Olbrachta i Zygmunta I Starego.

W XV i XVI wieku Krzepice były prężnym ośrodkiem handlu i rzemiosła. Dokumenty z lat 1553–1554 wymieniają istnienie pięciu cechów rzemieślniczych: szewców, piekarzy, prasołów, rzeźników, kowali oraz sukienników. Działały jatki rzeźnicze, gorzelnie, młyny, folusz, słodownia i browar. W połowie XVI wieku w mieście mieszkała królewna Izabela Jagiellonka wraz z synem Janem II Zygmuntem Zápolyą, a miasto odwiedzał jej brat, król Zygmunt August. W 1556 roku w Krzepicach zatrzymana została królowa Bona Sforza.

W XVI i XVII wieku znacząco rozwinął się w Krzepicach przemysł metalurgiczny. Walenty Roździeński w swoim poemacie z 1612 roku wspominał krzepickie kuźnice jako jedne z najsławniejszych w Polsce ze względu na jakość produkowanego żelaza. W mieście działały duże kuźnice produkujące działa, kule armatnie i inne machiny, a także fabryka drutu.

W czasie potopu szwedzkiego w połowie XVII wieku miasto i zamek zostały na krótko zajęte przez Szwedów, ale zostały odbite przez polskie oddziały. W 1569 roku, po Unii Lubelskiej, Krzepice stały się niegrodowym starostwem w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, leżąc w powiecie lelowskim województwa krakowskiego.

Krzepice Pod Zaborami i Odzyskanie Niepodległości

W 1795 roku, za rzeką Liswartą, założono osobne miasto dla ludności żydowskiej, nazwane Nowokrzepicami. W 1807 roku Krzepice weszły w skład Księstwa Warszawskiego, a w 1815 roku, po kongresie wiedeńskim, znalazły się w zaborze rosyjskim. W okresie zaborów miasto rozwijało się demograficznie, choć zabudowa pozostawała w dużej mierze drewniana. W 1847 roku zanotowano 2207 mieszkańców, w tym 1054 Żydów. W 1860 roku na 242 domy tylko 14 było murowanych.

Mieszkańcy Krzepic aktywnie uczestniczyli w Powstaniu Styczniowym. W ramach represji popowstaniowych, w 1870 roku Krzepice utraciły prawa miejskie. Odzyskały je dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1919 roku. W okresie międzywojennym, w 1926 roku, wybudowano linię kolejową. Krzepice były wówczas miastem powiatu częstochowskiego w województwie kieleckim. Znaczącą część mieszkańców stanowili Żydzi (około 40%).

Okres II Wojny Światowej i Czas Powojenny

Krzepice zostały zajęte przez wojska niemieckie już 1 września 1939 roku. W październiku 1939 roku miasto zostało włączone bezpośrednio do III Rzeszy. Okupacja niemiecka była okresem terroru i prześladowań. Wiosną 1940 roku Niemcy utworzyli w Krzepicach otwarte getto dla około 1,8 tysiąca Żydów. Większość żydowskich mieszkańców Krzepic została wywieziona do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau w czerwcu i lipcu 1942 roku, a pozostali do getta w Sosnowcu, skąd również trafili do Auschwitz. Getto w Krzepicach przestało istnieć 22 czerwca 1942 roku.

W styczniu 1945 roku do miasta wkroczyła Armia Radziecka. Okres powojenny przyniósł odbudowę i zmiany. Krzepice straciły swój przygraniczny charakter. W okolicy rozwinęła się produkcja cegieł, wykorzystująca lokalne zasoby gliny. W okresie PRL miasto posiadało rozwiniętą infrastrukturę edukacyjną i socjalną, w tym szpital.

Geografia i Podział Wewnętrzny

Krzepice są położone w Obniżeniu Krzepickim, będącym częścią Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej. Przez miasto przepływają trzy rzeki: Piskara, Piszczka i najdłuższa z nich, Liswarta. Choć rzeki te nie były spławne, stanowiły naturalne przeszkody dla rozwoju komunikacji lądowej.

Współczesny podział administracyjny miasta obejmuje wspomniane wcześniej osiedla: Krzepice Stare Miasto, Kuźniczka i Kuków. Rejestr TERYT wyróżnia dodatkowo 7 integralnych części miasta.

Transport i Komunikacja

Przez obrzeża Krzepic przebiega droga krajowa nr 43, łącząca Częstochowę z Wieluniem. W 2009 roku oddano do użytku obwodnicę Krzepic w ciągu tej drogi, co znacznie usprawniło ruch tranzytowy. Obwodnica posiada klasę drogi głównej przyspieszonej.

Przez miasto przebiega również linia kolejowa nr 181, wybudowana w 1926 roku, łącząca Herby Nowe z Wieluniem Dąbrową. Komunikacja pasażerska jest obsługiwana przez stację Krzepice. Mieszkańcy i odwiedzający mogą korzystać z połączeń autobusowych zapewnianych przez różnych przewoźników, w tym PKS Częstochowa, PKS Wieluń czy PKS Lubliniec.

Zabytki i Atrakcje Krzepic

Krzepice posiadają bogate dziedzictwo materialne, a wiele obiektów zostało wpisanych do rejestru zabytków, świadcząc o długiej i złożonej historii miasta. Do najważniejszych należą:

• Układ urbanistyczny miasta, którego głównym elementem jest rynek i regularna siatka ulic.
• Zespół klasztorny kanoników regularnych z XV–XIX wieku, obejmujący barokowy Kościół Świętego Jakuba Apostoła (pierwotnie wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego w 1357 roku) oraz klasztor (obecnie pełniący funkcję plebanii).
• Ruiny synagogi, będące świadectwem licznej społeczności żydowskiej zamieszkującej Krzepice przed II wojną światową.
• Cmentarz żydowski z XVIII–XX wieku, jeden z ważniejszych tego typu obiektów w regionie.
• Fortyfikacje ziemne – pozostałości zamku królewskiego wzniesionego przez Kazimierza Wielkiego.

Te zabytki stanowią ważny element tożsamości miasta i przypominają o jego wielokulturowej przeszłości.

Życie Społeczne i Sport

W Krzepicach działa lokalny klub piłkarski Liswarta Krzepice, założony w 1946 roku. Drużyna rozgrywa swoje mecze na stadionie miejskim i uczestniczy w rozgrywkach ligowych na szczeblu regionalnym.

Czy Krzepice to Śląsk?

Często pojawia się pytanie o przynależność regionalną Krzepic, zwłaszcza biorąc pod uwagę obecną przynależność administracyjną do województwa śląskiego. Należy jednak podkreślić, że Krzepice historycznie leżą na terenie Małopolski, a ich położenie w województwie śląskim jest wynikiem reform administracyjnych, a nie przynależności do regionu historycznego Śląska. Granica historyczna między Małopolską a Śląskiem przebiega w pobliżu Krzepic, co dodatkowo podkreśla ich pograniczny charakter.

Najczęściej Zadawane Pytania

Czy Krzepice są miastem?

Tak, Krzepice posiadają status miasta od 1919 roku, po tym jak utraciły prawa miejskie w 1870 roku.

Gdzie leżą Krzepice?

Krzepice leżą w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim. Historycznie znajdują się na terenie Małopolski.

Kiedy Krzepice uzyskały prawa miejskie?

Krzepice otrzymały prawa miejskie od króla Kazimierza Wielkiego około 1347 roku. Utraciły je w 1870 roku i odzyskały w 1919 roku.

Jakie rzeki przepływają przez Krzepice?

Przez Krzepice przepływają rzeki Liswarta, Piskara i Piszczka.

Jakie są najważniejsze zabytki w Krzepicach?

Do najważniejszych zabytków należą układ urbanistyczny, zespół klasztorny kanoników regularnych (w tym Kościół św. Jakuba), ruiny synagogi, cmentarz żydowski oraz pozostałości zamku królewskiego.

Czy Krzepice leżą na Śląsku?

Administracyjnie Krzepice należą do województwa śląskiego, ale historycznie i regionalnie leżą na terenie Małopolski.

Podsumowując, Krzepice to miasto o fascynującej i złożonej historii, położone na styku dawnych krain Polski. Od królewskiego grodu i ośrodka metalurgii, przez okres zaborów i tragiczne lata wojny, aż po współczesność, Krzepice zachowały wiele śladów swojej przeszłości. Ich historia, zabytki i położenie geograficzne czynią je miejscem wartym uwagi.

Zainteresował Cię artykuł Krzepice: Miasto z Bogatą Historią? Zajrzyj też do kategorii Tapicerstwo, znajdziesz tam więcej podobnych treści!